WINTERACTIVITEITEN
INTRODUCTIE Bovenstaande introductie moet niet in één keer worden behandeld. Dat is te veel informatie
tegelijk. Verdeel de informatie daarom over twee of drie keer. Behandel bijvoorbeeld eerst de
planten en de dieren in de winter, en in een volgende les de relatie tussen de mens en de kou. ACTIVITEITEN VORST WINTERKLEDING WINTERWOORDEN SNEEUWPOP
De lessenserie begint met de introductie van het thema Winter. In de kring brengt u het
onderwerp ter sprake. Gebruik hierbij foto's over de winter.
Kijk met de kinderen allereerst naar de natuur. Wat is de meest in het oog springende
gebeurtenis in de winter?
De toenemende koude moet dus het eerst onder de loep worden genomen. Het is te zien aan
de planten en de bomen. (Laat foto's zien van kale takken.)
Ook aan de dieren gaat de koude niet ongemerkt voorbij. Leg uit dat boerderijdieren, zoals
koe, paard en varken, niet langer in de weide mogen blijven. Ze gaan op stal. (Toon foto's van
stallen). Een uitzondering is het schaap, dat een dikke, wollen jas heeft gemaakt, en het
daardoor buiten nooit koud zal hebben. (Toon foto's van schapen).
Maar er zijn ook dieren die de kou niet verdragen. Ze trekken weg. (Toon foto's van
trekvogels). Of ze doen een winterslaap. (Toon foto's van beren of egels in hun warme hol).
Toch zijn er ook dieren die hier overwinteren. (Toon foto's van onze wintervogels). Ze maken
een extra dik verenpak. Andere dieren krijgen een dikke wintervacht. (Toon foto's van vossen,
herten, wilde zwijnen, konijnen etc.).
Hoe wapent de mens zich tegen de kou? Laat de kinderen hun eigen kleding nauwkeurig
bestuderen. De winterjassen, wanten, mutsen, dassen, handschoenen en winterlaarzen moeten
getoond worden. Maak de kinderen erop attent dat ze kleding dragen met lange mouwen en
dat ook de broekspijpen lang zijn. De stof die gebruikt wordt, is dik en warm. En de kleuren
van de winterkleding is meestal donkerder dan die van zomerkleding. Laat de kinderen winter-
en zomerstoffen zien en voelen, om ze met elkaar te vergelijken. Doe hetzelfde met foto's van
zomer- en winterkleding.
Als de introductie beëindigd is, kunt u de foto's - op ooghoogte van de kinderen - aan de muur
hangen. Tijdens de lessen die later volgen, kunt u dan bij de instructie het kind zo nodig naar
die foto's verwijzen. Het verdient de voorkeur om de foto's per rubriek te groeperen.
WINTERSFEER
* maak een winterboom. Verzamel lange, kale boomtakken. Hang die bij elkaar ergens in de
klas aan het plafond. De boomstam kan van fotokarton worden gemaakt en plat tegen de muur
worden geplakt. Als het gaat sneeuwen, kunt u er van watten 'sneeuw' in maken. U kunt
winterbomen door de kinderen laten schilderen en tekenen.
* maak een kachel van een grote kartonnen doos. Leg er houtblokken in. Maak van fotokarton
in de juiste kleuren 'vlammen', die dan tussen de houtblokken gestoken kunnen worden.
* de gevolgen van de vorst kunt u laten zien door een bakje water buiten neer te zetten. Zet er
ook bij: een bakje water met zout erdoor en een bakje water met suiker erdoor. Bekijk met de
kinderen wat er met het water gebeurt is na een nachtje vrieskou.
* als u de bakjes met ijs op een hete kruik zet, maakt u zichtbaar dat ijs door warmte snel kan
smelten. Zet ook een bakje met ijs naast de kruik, om te laten zien dat het smeltproces dan
langzamer verloopt. De kruik kunt u later (koud, niet gevuld met heet water!) in een bed in de
poppenhoek leggen.
* als u beschikt over een lelijke kamerplant die u toch van plan was weg te gooien, zet die dan
ook buiten als het vriest. Samen met een tak van een naaldboom en van een laurier.
U kunt de kinderen van tevoren laten voelen dat de bladeren van de takken en de plant
verschillend aanvoelen. En als deze zaken in de vrieskou geweest zijn, is het verschil in effect
van de kou op het blad goed zichtbaar.
* span een waslijn in de klas, om winterkleding aan te hangen. Laat de kinderen van thuis
kleding meenemen. Als een kind winterkleding van zichzelf mee naar school brengt, voelt het
zich meer betrokken bij het thema Aansluiten bij de belevingswereld van het kind moet altijd
centraal blijven staan. Bespreek met uw groep de specifieke winterkenmerken van de
kledingstukken. Daarna kunnen ze aan de waslijn worden gehangen.
* leg warme winterkleding in de verkleedkist in de poppenhoek. Ook voor de poppen moet
winterkleding worden gezocht. Vergeet niet om de zomerkleding weg te halen. U kunt deze
activiteit door enkele kinderen laten uitvoeren. Maar u kunt er ook een groepsactiviteit van
maken, in aanwezigheid van alle kleuters in de kring.
* verzamel veel tijdschriften. Laat de kinderen winterkleding uitknippen en op vellen papier
plakken. Maar u kunt nog andere opdrachten bedenken. Bijvoorbeeld: knip alleen wintertruien
uit. Of: alleen winterschoenen (laarzen, halfhoge schoenen, dichte schoenen etc.). Het knippen
vraagt een goede beheersing van de fijne motoriek.
Als u over een stempeldoos beschikt, kunt u winterwoorden laten stempelen. Schrijf hiervoor
op verschillende kaartjes de volgende 'winterwoorden': slee, winterslaap, sneeuwpop,
trekvogel, ijs, kruik, wanten, das, muts, trui, sneeuw, kachel, verwarming, koud etc.
Geef het kind een groot vel papier en zet daar op ruime afstand van elkaar horizontale lijnen
op. Zo ontstaan er vakken waarin woorden moeten komen. Laat het kind een woord
nastempelen. En vergeet niet om de betekenis van dat woord uit te leggen. Er moet van links
naar rechts (leesrichting) worden gewerkt. Maak dit duidelijk door een stip uiterst links in het
vak te plaatsen. Leg uit dat het kind daar de eerste letter van het woord moet zetten.
Als het woord gestempeld is, moet de betekenis van dat woord in hetzelfde vak getekend
worden. Het kind kan dan op een later moment (bijvoorbeeld in de kring of thuis) het woord
zelfstandig 'lezen'. Op die manier leert het kind dat letters iets te betekenen hebben. Het is een
goede oefening voor het waarnemen, en daarmee een voorbereiding op het lezen.
* laat, als de eerste sneeuw gevallen is, door een paar kinderen een menshoge sneeuwpop
maken van drie heel grote dozen. Gebruik kleine dozen voor de neus, de mond en de ogen. De
pop kan met gebruikmaking van wit papier en behangerslijm beplakt worden. Laat de kinderen
het papier in relatief kleine stukken (vlokken) scheuren (ontwikkeling van de fijne motoriek) en
laat ze die stukken naast en over elkaar heen plakken, totdat de pop geheel wit is geworden.
Zet hem een muts op, geef hem een bezem, eventueel wanten en een vrolijk gekleurde das.
Plaats hem daarna op een centraal punt in de ruimte.
* nu moet er een identificatieproces gaan plaatsvinden: de pop met gaan 'leven' voor de
kinderen. Om dat te bereiken, moet er samen met de kinderen een naam gekozen worden.
Bijvoorbeeld: Koos Vlok. Die naam kan voortaan altijd worden gebruikt als er over hem
gesproken wordt. U moet de naam in duidelijke letters op een papier zetten en de 'naamkaart'
bij de pop plaatsen. Zet een mand naast de pop. Hierin kunnen de kinderen zelfgemaakte
tekeningen, brieven of prentbriefkaarten leggen. Allemaal gericht aan de sneeuwpop.
* daarna volgen er stempel- en schrijfopdrachten:
- aan de stempeltafel kan de sneeuwpop getekend worden. Hij moet er precies zo uitzien als de
pop in de klas. Daarvoor moet het kind de gelegenheid hebben om (zo nodig) steeds de pop
van dichtbij te kunnen bestuderen. Dit is goed voor het nauwkeurig waarnemen, een
voorbereiding op het lezen. Als de tekening klaar is, kan de naam van de pop onder de
tekening gestempeld worden.
- aan de tekentafel kunt u prentbriefkaarten voor de pop laten maken. De voorkant van de
kaart krijgt dan een wintertekening. (Als de kleuter zelf met een leuke suggestie komt, is dat
uiteraard iets om op in te gaan). En op de achterkant komt de naam van de sneeuwpop.
Een oudere kleuter zal wellicht al in staat zijn om de naam goed te spellen, maar een jonge
kleuter nog niet. Die zal waarschijnlijk iets krabbelen, dat voor ons onleesbaar is. Beide
uitvoeringen moeten gewaardeerd worden, want de krabbels zijn de veelbelovende voorbodes
van het eigenlijke schrijven.
Kijk ook bij
Winterwerkjes
Project sneeuw
Vogels in de winter
Verhaal op de slee
Verhaal over sneeuw
Wintergedichtjes
Iglo en Eskimo
Schaatshoek
Eskimo-hoek met verteltafel